Jak zastrzec dowód osobisty i ustrzec się przed kradzieżą numeru PESEL?

Utratę dokumentu tożsamości należy zgłosić władzom. By chronić się przed oszustwami finansowymi, warto też jednak umieścić dowód w Systemie DOKUMENTY ZASTRZEŻONE. Sprawdź, jak zastrzec dowód osobisty przez telefon, internet lub podczas wizyty w banku – nawet takim, w którym nie masz konta. Podpowiadamy też, dlaczego warto zabezpieczyć się na wypadek niepożądanego dostępu do wrażliwych danych bez fizycznej kradzieży dokumentu i jak to zrobić.

Co robić w sytuacji utraty dowodu osobistego?

Gdy stracisz dowód osobisty, najlepiej od razu działaj, nawet jeśli ostatecznie okaże się, że dokument tylko tymczasowo się zawieruszył. Brak dowodu należy zgłosić:

1. Odpowiednim władzom. Zrobisz to w urzędzie gminy/miasta lub w najbliższym konsulacie, jeśli akurat przebywasz za granicą, albo przez stronę gov.pl. W przypadku kradzieży lub podejrzenia kradzieży dokumentu, poinformuj natomiast policję, która przekaże urzędowi, by unieważnił dokument.
2. W Systemie DOKUMENTY ZASTRZEŻONE (DZ) stworzonym przez Związek Banków Polskich. Z tej bazy korzystają nie tylko banki i firmy pożyczkowe, lecz także operatorzy telefonii komórkowej i tysiące innych instytucji. Zastrzeżenie dowodu w DZ znacznie zmniejsza więc ryzyko, że ktoś zaciągnie zobowiązanie finansowe lub podpisze jakąś umowę na Twoje dane.

Przeczytaj również: Do czego może prowadzić wyciek numeru PESEL?

Czy można zastrzec dowód osobisty?

Dowód osobisty możesz zastrzec bez żadnego problemu. Warto to zrobić od razu po zgubieniu albo kradzieży. Zastrzeżenie zgłaszasz w banku lub urzędzie, a informacja trafia do systemów finansowych, więc dokument przestaje być akceptowany. W rezultacie nikt nie podpisze umowy ani nie weźmie kredytu na Twoje dane.

Jak zablokować dowód osobisty?

Utratę dowodu możesz zgłosić w dowolnym urządzenie gminy lub urzędzie miasta, nie tylko tym, który wydał dokument. Na miejscu wypełnisz odpowiedni formularz (DO/F/2), jednak potrzebujesz innego dokumentu, którym potwierdzisz swoją tożsamość (może to być np. paszport lub prawo jazdy).

Jeśli masz e-dowód, profil zaufany lub korzystasz z aplikacji mObywatel, brak dokument możesz również zgłosić przez internet. Aby to zrobić:

1. wejdź stronę gov.pl,
2. z menu po prawej stronie wybierz „Usługi dla obywatela”,
3. rozwiń „Dokumenty i dane osobowe” i kliknij:
4. „Zgłoś lub cofnij zawieszenie swojego e-dowodu” (czasowe zawieszenie nowych dokumentów wydanych po 4 marca 2019 roku; jeśli go nie cofniesz, po 2 tygodniach od zgłoszenia dowód zostanie automatycznie unieważniony) albo „Zgłoś utratę lub uszkodzenie swojego dowodu osobistego – unieważnij dowód”,
5. kliknij „wyślij zgłoszenie” / ”zgłoś lub cofnij zawieszenie e-dowodu”,
6. wybierz metodę weryfikacji tożsamości i postępuj zgodnie ze wskazówkami wyświetlanymi na ekranie.

Jak chronić swój PESEL? Najlepsze praktyki!

Na początek warto zmienić sposób myślenia o podawaniu danych. Numer PESEL nie jest informacją „na zapas” ani dodatkiem do formularza. Jeśli jakaś instytucja go żąda, masz prawo zapytać o podstawę i cel. Wiele sytuacji, zwłaszcza w internecie, wcale nie wymaga tak daleko idącej identyfikacji. Im rzadziej PESEL krąży poza urzędami i bankami, tym mniejsze ryzyko, że trafi w niepowołane ręce.

Znaczenie ma też bezpieczeństwo cyfrowe. Skrzynka mailowa, telefon i konta w serwisach internetowych są dziś głównymi miejscami, przez które wyciekają dane.

Zwróć w tym przypadku uwagę na silne hasła, dwuetapowe logowanie (czyli dodatkowe potwierdzenie, na przykład kodem SMS) oraz aktualne oprogramowanie realnie.

W codziennym życiu pomocne okazują się również proste nawyki, które budują długofalową ochronę:

• ograniczanie podawania numeru PESEL wyłącznie do sytuacji formalnie uzasadnionych;
• regularne sprawdzanie, czy dane nie pojawiły się w rejestrach dłużników lub podejrzanej korespondencji;
• ostrożność wobec telefonów i wiadomości proszących o dane – nawet jeśli brzmią oficjalnie i pilnie;
• zabezpieczenie telefonu i komputera hasłem lub biometrią – utrudniające dostęp w razie zgubienia urządzenia;
• korzystanie z możliwości zastrzeżenia numeru PESEL – traktowane jako dodatkowa warstwa ochrony.

Jak zastrzec dowód osobisty w Systemie DOKUMENTY ZASTRZEŻONE?

Dowód osobisty umieścisz w DZ za pośrednictwem banku. Co ciekawe, jeśli zrobisz to osobiście, nie musi to być nawet placówka banku, z którego usług korzystasz. Wiele instytucji przyjmuje bowiem zgłoszenia od wszystkich. Jest wśród nich kilkanaście ogólnopolskich banków komercyjnych (Bank Pocztowy, Bank Polskiej Spółdzielczości, BNP Paribas, Credit Agricole, Plus Bank, Krakowski Bank Spółdzielczy, PKO BP SA, Santander Bank, SGB Bank, Bank Gospodarstwa Krajowego i Getin Bank) oraz wiele banków spółdzielczych, a także SKOK Chmielewskiego i SKOK Energia. Podobnie jak w urzędzie, potrzebujesz jednak wtedy innego dokumentu tożsamości.

System DZ – jak zastrzec dowód osobisty przez internet lub przez telefon?

Jeżeli masz konto bankowe, bez problemu możesz też zastrzec dowód telefonicznie, dzwoniąc do banku, z którego usług korzystasz. Pracownik banku umieści dokument w Systemie DZ po zdalnej weryfikacji Twojej tożsamości.

Często najwygodniejszą metodą jest jednak system bankowości elektronicznej Twojego banku. Dowód możesz zastrzec po zalogowaniu się na konto przez stronę internetową, a często także w aplikacji mobilnej banku.

Z usługi zastrzegania dokumentów mogą też skorzystać klienci Biura Informacji Kredytowej (BIK). Podobnie jak w przypadku banku, jest to bezpłatne, ale wymaga założenia konta w serwisie BIK jeszcze zanim dowód zaginął.

Przeczytaj również: Jak sprawdzić swój PESEL w Krajowym Rejestrze Długów?

Jak zabezpieczyć się na wypadek kradzieży numeru PESEL?

Fizyczna utrata dokumentu nie jest jednak niezbędna, żeby paść ofiarą, na przykład wyłudzenia pożyczki na cudze nazwisko. Kradzież danych osobowych w internecie to coraz poważniejszy problem, a podstawowa wiedza o cyberbezpieczeństwie jest teraz ważniejsza niż kiedykolwiek.

Nawet, jeśli wiesz, jak chronić PESEL i inne dane osobowe, ciągle może Ci się przydarzyć niemiła niespodzianka – na przykład w sytuacji wycieku danych z instytucji lub firm. Co więcej, ofiary cyberprzestępców częsty dowiadują się o wszystkim za późno – np. dopiero przy próbach egzekucji zaciągniętych na nie należności.

Na szczęście bezpieczeństwo swoich danych osobowych możesz znacząco podnieść dzięki usłudze Zabezpiecz PESEL, oferowanej przez Orange i Krajowy Rejestr Długów. Otrzymasz wtedy powiadomienie o każdorazowym użyciu Twojego numeru PESEL lub założeniu firmy na Twoje dane. Sprawdzisz też, czy nie figurujesz w Krajowym Rejestrze Długów, a w razie potrzeby uzyskasz też informacje na temat różnych firm (np. dewelopera, biura podróży czy pracodawcy).

Przeczytaj również: Zadbaj o bezpieczeństwo w sieci – poznaj usługi Orange, które Ci w tym pomogą

Zastrzeżenie dowodu osobistego w banku – jak to zrobić?

Zastrzeżenie dowodu osobistego w banku to jeden z najszybszych i najskuteczniejszych sposobów zabezpieczenia się po jego utracie lub kradzieży. Banki w Polsce korzystają ze wspólnego systemu, dlatego jedno zgłoszenie wystarczy, aby informacja dotarła do wielu instytucji finansowych jednocześnie. Osoba trzecia nie będzie w stanie wówczas zawrzeć umowy kredytowej, podpisać pożyczki ani otworzyć konta na Twoje dane.

Cały proces możesz przeprowadzić na konkretne sposoby, zależnie od sytuacji.

Bankowość internetowa

Najszybciej zrobisz to przez bankowość internetową lub aplikację mobilną banku, bez konieczności rozmowy z konsultantem.

Infolinia

Alternatywą pozostaje infolinia, gdzie zgłoszenie przyjmowane jest całodobowo, a blokada działa niemal natychmiast.

Wizyta w oddziale banku

Wizyta w oddziale banku sprawdza się w momencie, gdy chcesz przy okazji skonsultować inne kwestie związane z bezpieczeństwem finansowym.

Należy pamiętać, że zastrzeżenie dowodu osobistego w banku nie zastępuje zgłoszenia utraty dokumentu w urzędzie, ale stanowi pierwszy i bardzo ważny etap ochrony. Im szybciej wykonasz ten krok, tym mniejsze ryzyko, że ktoś wykorzysta Twoje dane w nieuczciwy sposób.

Na co dzień wygodnie jest mieć wszystkie sprawy pod ręką w telefonie. Dlatego rekomendujemy skorzystać z aplikacji Mój Orange oraz zalogować się na stronie WWW Orange, gdzie możesz sprawdzić dane kontaktowe, usługi i historię zmian. W rezultacie łatwiej zauważysz nieprawidłowości i szybciej zareagujesz, zanim problem się rozwinie.

Sprawdź także: Jakie są zagrożenia w mediach społecznościowych?

Jak zastrzec dowód osobisty? FAQ

Czy zastrzeżony dowód jest ważny?

Zastrzeżony dowód osobisty formalnie przestaje być dokumentem, którym można się posługiwać w obrocie prawnym i finansowym. Banki, firmy pożyczkowe oraz inne instytucje powinny odmówić zawarcia umowy na jego podstawie. Dokument nie wraca już do obiegu, nawet jeśli fizycznie się odnajdzie. Z perspektywy bezpieczeństwa to dobre rozwiązanie, bo zamyka drogę do dalszych nadużyć. W praktyce zastrzeżenie chroni Cię przed konsekwencjami, które mogłyby ciągnąć się latami.

Jak sprawdzić, czy ktoś nieupoważniony korzystał z dowodu osobistego?

Pierwszym sygnałem ostrzegawczym bywają niespodziewane wiadomości z banków, firm windykacyjnych lub instytucji finansowych. Trzeba regularnie sprawdzać swoje dane w rejestrach dłużników oraz monitorować historię zapytań kredytowych. Pomocne okazuje się także kontrolowanie korespondencji elektronicznej i papierowej, nawet tej z pozoru nieistotnej. Im szybciej zauważysz nieprawidłowości, tym łatwiej je wyjaśnić. Stała czujność daje realną przewagę nad osobami próbującymi wyłudzić dane.

Czy zastrzeżony dowód można odblokować?

Zastrzeżenie dowodu osobistego jest decyzją nieodwracalną. Nawet jeśli dokument się odnajdzie, nie można go przywrócić do użytku ani „odkręcić” zgłoszenia. Wynika to z zasad bezpieczeństwa, mających zapobiegać ponownemu wykorzystaniu danych. W takiej sytuacji jedyną drogą pozostaje wyrobienie nowego dowodu w urzędzie. Choć brzmi to formalnie, w praktyce daje pewność, że stary dokument nie będzie już źródłem problemów.

Jak dodatkowo chronić swój PESEL?

Ochrona numeru PESEL zaczyna się od świadomego podawania danych tylko tam, gdzie jest to rzeczywiście potrzebne. Warto korzystać z możliwości zastrzeżenia PESEL oraz regularnie sprawdzać, czy nie pojawił się w nieautoryzowanych bazach. Znaczenie ma także bezpieczeństwo cyfrowe, czyli silne hasła, aktualne oprogramowanie i ostrożność wobec podejrzanych wiadomości. Telefon, z którego korzystasz na co dzień, staje się centrum zarządzania danymi, dlatego jego zabezpieczenie ma spore znaczenie.

Jak zastrzec numer dowodu osobistego?

Numeru dowodu osobistego nie zastrzega się osobno. Zastrzegasz cały dowód osobisty – w banku (online, telefonicznie lub w oddziale) albo w urzędzie – i razem z nim blokowane są wszystkie dane z dokumentu, w tym jego numer.