<1 minuta czytania 
Dbanie o bezpieczeństwo staje się jednym z najważniejszych zadań jednostek samorządu terytorialnego. Gmina powinna być istotnym ogniwem monitorującym wszystkie działania w pierwszych godzinach kryzysu. Aby właściwie odpowiedzieć na takie wyzwania, musi jednak mądrze inwestować. Mądrze, czyli jak? O tym opowiadali eksperci panelu „Odporna Gmina” podczas Kongresu Społeczności Energetycznych.
Współczesne wyzwania dla samorządów terytorialnych znacząco się zmieniły na przestrzeni ostatnich lat. Oprócz tradycyjnych problemów związanych z rozwojem infrastruktury, gospodarką czy usługami publicznymi, coraz większą rolę odgrywa zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom i infrastrukturze krytycznej.
W obliczu zagrożeń takich jak wojna, powodzie, pożary czy kryzysy zdrowotne, samorządy muszą podejmować strategiczne działania, które pozwolą im skutecznie reagować i minimalizować skutki kryzysów. W tym kontekście istotne jest korzystanie z dostępnych środków finansowych, w tym z funduszy Unii Europejskiej. Ważne jest też planowanie inwestycji w długiej perspektywie czasowej. Polska ma otrzymać na tego typu działania aż 123 mld euro.
Jakie są najważniejsze zadania gminy?
W ostatnich latach bezpieczeństwo stało się jednym z priorytetów jednostek samorządu terytorialnego. Zmieniające się warunki geopolityczne, rosnące zagrożenia naturalne i techniczne, a także nowe wyzwania związane z cyberbezpieczeństwem i infrastrukturą krytyczną wymuszają na lokalnych władzach konieczność tworzenia i realizacji kompleksowych strategii.
Bezpieczeństwo w świetle nowych przepisów staje się jednym z najważniejszych zadań samorządów. Gmina ma być kluczowym ogniwem integrującym działania w pierwszych godzinach kryzysu.
Ważne jest, aby nie tylko inwestowała w infrastrukturę, ale także rozwijała kompetencje społeczne i organizacyjne, które pozwolą na skuteczne działanie w sytuacjach kryzysowych. W tym celu konieczne jest tworzenie planów awaryjnych, szkolenie personelu, a także budowanie społecznej odporności poprzez edukację mieszkańców.
Inwestycje o podwójnym zastosowaniu
W kontekście inwestycji ważne jest rozpoznanie i identyfikacja najbardziej potrzebnych obiektów i systemów. Samorządy starają się składać wnioski na elementy infrastruktury bezpieczeństwa o podwójnym zastosowaniu, czyli takie, które mogą służyć zarówno w codziennych warunkach, jak i w sytuacjach kryzysowych.
Ważne jest, aby wydatki były przemyślane i dostosowane do wielkości oraz specyfiki gminy. Nie można budować dużego magazynu zarządzania kryzysowego w każdej gminie bez względu na jej wielkość. Gmina licząca kilka tysięcy mieszkańców ma inne priorytety niż ta licząca kilkadziesiąt tysięcy osób.
Ważne jest więc, aby program nie służył jedynie do łatania innych braków inwestycyjnych, lecz realizował cele wynikające z ustawy, często także przy udziale środków własnych.
Wśród najczęstszych przedsięwzięć wymienia się budowę miejsc doraźnego schronienia, obiektów schronowych oraz zaplecza zarządzania kryzysowego. Nie chodzi wyłącznie o zagrożenia wojenne, ale także o powodzie czy pożary.
Dobrze zaplanowane cele powinny być użyteczne nie tylko dziś, ale także w perspektywie pięciu czy dziesięciu lat. Podstawą jest wiedza o tym, jak dobrze wykorzystać posiadaną infrastrukturę i wyposażenie, a także regularne testowanie systemów awaryjnych.
Rozwój technologii, takich jak sztuczna inteligencja, drony czy systemy IoT, odgrywają coraz większą rolę w monitorowaniu i reagowaniu na zagrożenia. Technologie dual use są najbardziej efektywne i kosztowo opłacalne.
Skuteczna ochrona i inwestowanie w samorządy
Ważnym aspektem skutecznego zabezpieczenia jest długofalowe planowanie. Jak podkreślił Radosław Frydrych, doradca zarządu firmy Integrated Solutions. – Pięć czy dziesięć lat temu dominowały wielkie projekty ogólnopaństwowe. Wojna w Ukrainie pokazała, że odporność zależy od zdolności działania lokalnego. Duże, scentralizowane systemy można stosunkowo łatwo destabilizować i atakować. Skuteczna ochrona wymaga więc inwestowania w samorządy — oczywiście w ramach spójnego planu państwowego.
Odporność to nie tylko posiadanie odpowiedniego sprzętu, ale także zdolność do jego skutecznego wykorzystania. Zdaniem tego prelegenta za dużo uwagi poświęcamy samemu zakupowi systemu, a za mało temu, co zrobimy, kiedy kryzys rzeczywiście wystąpi. Dlatego tak ważne jest regularne testowanie systemów, szkolenie personelu i tworzenie rozwiązań dual use, czyli takich, które mogą być wykorzystywane zarówno na co dzień, jak i w sytuacji kryzysowej.
W tym kontekście istotne jest także rozwijanie społecznej gotowości i edukacji mieszkańców. System używany na co dzień jest znany pracownikom i stale sprawdzany. W sytuacji kryzysowej można przełączyć go w inny tryb. Na przykład system monitorujący parametry mediów i dane z urządzeń IoT w gminie może wspierać organizację centrum ewakuacyjnego i kontrolę parametrów istotnych dla konkretnego zdarzenia.
Nowoczesne technologie a bezpieczeństwo gmin
Rozwój technologii, takich jak sztuczna inteligencja, drony czy systemy IoT, odgrywają coraz większą rolę w monitorowaniu i reagowaniu na zagrożenia. Technologie dual use są najbardziej efektywne i kosztowo opłacalne.
Drony mogą służyć do rozpoznania terenu, lokalizacji zaginionych osób, monitorowania pożarów czy rozpoznania zagrożeń chemicznych. Systemy analizy obrazu mogą automatycznie wykrywać nietypowe aktywności, ruchy czy pojazdy uprzywilejowane.
Ponadto, coraz większy udział mają rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji, które mogą analizować dane z kamer, czujników i innych urządzeń, automatycznie wykrywając anomalie i alarmując służby. Systemy analizy obrazu mogą automatycznie powiadomić, że na miejscu pojawiła się konkretna służba albo że po określonej godzinie wystąpiła nietypowa aktywność.
Rekomendacje dla samorządów
Eksperci radzą, aby samorządy przeprowadzały szczegółowe audyty potrzeb, planowały inwestycje w rozproszone i wielofunkcyjne obiekty, a także korzystały z dostępnych funduszy UE w sposób elastyczny i długofalowy.
Warto inwestować w lokalne przedsiębiorstwa, rozwijać społeczność energetyczną i technologiczną, a także budować społeczną odporność poprzez edukację i zaangażowanie mieszkańców.
Warto również monitorować rynek i coraz nowsze rozwiązania. Jednym z nich może być m.in. MILI-GUARD, modułowy system bezpieczeństwa opracowany przez Orange Innovation Poland, który integruje dane z kamer, sensorów IoT, światłowodów i sieci radiowych, aby zapewnić kompleksową ochronę infrastruktury krytycznej. System umożliwia szybkie wykrywanie zagrożeń, analizę sytuacji i automatyczne reagowanie, co zwiększa bezpieczeństwo sektorów takich jak energetyka, transport czy ochrona zdrowia.
Podsumowując, bezpieczeństwo gmin i miast wymaga kompleksowego, wieloaspektowego podejścia. Istotne jest połączenie inwestycji infrastrukturalnych, technologicznych i społecznych, które muszą być planowane na wiele lat do przodu. Tylko w ten sposób można zapewnić mieszkańcom ochronę i stabilność w obliczu coraz bardziej złożonych zagrożeń.
